5 czerwca 2025 r. w Warszawie odbył się I Kongres „Miasta dla suwerenności żywnościowej” – ogólnopolskie wydarzenie skupiające przedstawicielki i przedstawicieli miast, organizacji społecznych, instytucji badawczych i środowisk rolniczych. Celem było wzmocnienie lokalnych systemów żywnościowych oraz wspólna praca nad rekomendacjami dla krajowej polityki żywnościowej.
Kongres otworzyła Alicja Wójcik (CoopTech Hub), akcentując znaczenie odporności miast i decentralizacji łańcuchów dostaw. Paulina Sobiesiak-Penszko (Instytut Strategii Żywnościowych GRUNT) zarysowała postulaty kampanii „Talerz Przyszłości” i zainicjowała powołanie Koalicji na rzecz Suwerenności Żywnościowej. Wystąpił także Grzegorz Wrona, zastępca prezydenta Rzeszowa, przedstawiając specyfikę miasta jako dynamicznie rozwijającego się ośrodka z silnym zapleczem rolnym i istotną infrastrukturą handlową – w tym halą targową wymagającą rewitalizacji. Na zakończenie głos zabrał Robert Nowak z Krajowej Rady Izb Rolniczych.
Panel „Miejskie polityki żywnościowe” poprowadziła Joanna Erbel (PLZ Spółdzielnia), która podkreśliła, że obecni goście reprezentują pionierskie podejście do lokalnego zarządzania żywnością.
Panelistkami i panelistami byli:
– Katarzyna Wysocka (UM Wrocław),
– Katarzyna Przyjemska-Grzesik (ZZM Kraków),
– Monika Kubisz (UM Rybnik),
– Tomasz Krupski (burmistrz Grodziska Mazowieckiego),
– Grzegorz Wrona (zastępca prezydenta Rzeszowa).
Panel pokazał, że samorządy są gotowe do działania – ale potrzebują systemowego wsparcia: od ram prawnych, przez edukację i infrastrukturę, po krajową politykę żywnościową. Propozycje obejmowały m.in. stworzenie ścieżki finansowania działań żywnościowych przez BGK, rozwój lokalnych strategii żywnościowych oraz wsparcie planowania przestrzennego uwzględniającego produkcję i dystrybucję.
Po panelu można było podpisać się pod postulatami powołanej na Kongresie Koalicji na Rzecz Suwerenności Żywnościowej.
Drugi panel Kongresu “Miasta dla suwerenności żywnościowej” poświęcony był znaczeniu krajowej produkcji rolnej w kontekście bezpieczeństwa żywnościowego, lokalnych łańcuchów dostaw i świadomych decyzji konsumenckich. W centrum rozmowy znalazły się pytania o to, co tak naprawdę oznacza „polskość” produktu, w jaki sposób produkcja może pozostać zakorzeniona lokalnie i jakie struktury organizacyjne sprzyjają utrzymywaniu wartości dodanej w regionach. Panel, zapowiadany pierwotnie z udziałem Bartosza Mielniczka, został ostatecznie poprowadzony przez Joannę Erbel.
Uczestnicy i uczestniczki:
– Mateusz Perowicz (Klub Jagielloński, aplikacja POLA)
– Aneta Englot (prezeska KZRS „Samopomoc Chłopska”)
– Robert Nowak (wiceprezes Krajowej Rady Izb Rolniczych)
– dr Ryszard Gnus (Euromycel, Stowarzyszenie Pieczarka Ma Moc)
– Urszula Lejnart (prezeska spółdzielni producenckiej GL Group)
Panel pokazał, że „polskość” produktu to nie kwestia marketingu, ale:
– lokalnej kontroli nad łańcuchem produkcji,
– form własności (spółdzielnia, gospodarstwo rodzinne),
– zakorzenienia w społeczności i przestrzeni,
– uczciwej dystrybucji wartości dodanej.
Uczestnicy zgodzili się, że patriotyzm gospodarczy musi mieć realne przełożenie na struktury organizacyjne i decyzje instytucjonalne – a nie być wyłącznie deklaratywnym hasłem.
Podczas przerwy można było spróbować pieczarek oraz innych produktów od polskich producentów! Było pysznie!
Trzeci panel poświęcony był wyzwaniom i możliwościom związanym z lokalną produkcją żywności oraz tworzeniem krótkich łańcuchów dostaw. W centrum uwagi znalazły się praktyki rolników ekologicznych, inicjatywy miejskie oraz formy organizacyjne umożliwiające budowanie bardziej sprawiedliwego i odpornego systemu żywnościowego. Panel prowadziła dr Paulina Sobiesiak-Penszko, badaczka transformacji rolnictwa i systemów żywnościowych, reprezentująca Instytut Strategii Żywnościowych „Grunt”.
W panelu udział wzięli:
– Ewa Smuk-Stratenwerth – współzałożycielka Stowarzyszenia Ziarno i Ekologicznego Uniwersytetu Ludowego, gospodarstwo w Grzybowie
– dr Maciej Łepkowski – architekt krajobrazu (SGGW), współtwórca spółdzielczej farmy MOST
– Monika Onyszkiewicz – współtwórczyni bazaru i spółdzielni Krótka Droga (Wrocław)
– Magda Karpińska – współzałożycielka sklepu Karmnik, Fundacja Węgrów Miasto-Wieś
– Hubert Filipiak – rolnik ekologiczny (gospodarstwo “Ekojabłonka”)
Wystąpienia uczestniczek i uczestników panelu pokazały, że produkcja i dystrybucja żywności nie są jedynie kwestią techniczno-logistyczną, ale sferą polityczną, społeczną i kulturową. Wspólnym mianownikiem były refleksje nad tym, jak budować sprawiedliwy i odporny system żywnościowy, który nie wyklucza ani rolników, ani konsumentów.
Wyraźnie zaznaczyły się trzy główne wątki:
1. Potrzeba infrastruktury niskoskalowej i współdzielonej
Zarówno rolnicy, jak i organizatorzy dystrybucji mówili o braku magazynów, chłodni, przetwórni czy punktów odbioru – które byłyby dostosowane do małych i średnich gospodarstw oraz modeli współpracy opartych na zaufaniu. Proponowano tworzenie takich punktów przez miasta lub w partnerstwie z organizacjami lokalnymi.
2. Znaczenie form organizacyjnych i modelu spółdzielczego
W wielu wypowiedziach powracał motyw spółdzielni jako ramy instytucjonalnej, która pozwala łączyć siły, dzielić zasoby i działać długofalowo. Przykłady takie jak spółdzielcza farma MOST czy Krótka Droga pokazały, że formy współwłasności i współzarządzania sprzyjają budowaniu relacji i trwałości inicjatyw.
3. Edukacja, relacyjność i przekształcanie konsumpcji
Paneliści podkreślali, że lokalny system żywnościowy nie może istnieć bez świadomego odbiorcy. Potrzebne są działania edukacyjne, ale też konkretne praktyki – wspólne gotowanie, degustacje, warsztaty, rozmowy z rolnikami – które zmieniają sposób postrzegania jedzenia jako produktu i relacji z nim związanych.
W panelu zarysowała się także wyraźna potrzeba politycznego uznania i systemowego wsparcia dla działań lokalnych: od uproszczenia przepisów, przez dostęp do przestrzeni, po zmianę priorytetów w zamówieniach publicznych.
Panel zamykający I Kongres „Miasta dla suwerenności żywnościowej” poświęcony był powiązaniom między systemem żywnościowym a zdrowiem publicznym. Dyskusja koncentrowała się na roli samorządów, edukacji, polityki rolnej oraz instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo żywności i zdrowie obywateli. Głos zabrali przedstawiciele różnych sektorów – nauki, administracji lokalnej, ruchów społecznych i praktyki rolniczej.
Panel prowadził dr hab. inż. Zbigniew Karaczun – profesor w Katedrze Ochrony Środowiska i Dendrologii SGGW, specjalizujący się w integracji celów klimatycznych i środowiskowych z polityką rolną. Wprowadzając do tematu, podkreślił, że zdrowie publiczne jest ściśle związane z bezpieczeństwem żywnościowym i jakością środowiska, w którym żyjemy.
Uczestnicy panelu:
– dr hab. inż. Tadeusz Pomianek – założyciel i prezydent Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie
– Marzena Wichniarz – prezeska Fundacji Rodzice dla Klimatu, ambasadorka Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu, członkini Zespołu doradczego przy MEN
– Damian Micyk – rolnik z Małopolski, aktywista, uczestnik kampanii „Polski Talerz Przyszłości”
– dr Stanisław Maksymowicz – socjolog, adiunkt Collegium Medicum UWM w Olsztynie, ekspert zdrowia publicznego, członek Rady Programowej „Nowej Konfederacji” i koordynator programu „Zielony Ordokonserwatyzm”
Dyskusja pokazała, że zdrowie publiczne i system żywnościowy są głęboko ze sobą powiązane – zarówno na poziomie codziennych wyborów żywieniowych, jak i kształtu instytucji publicznych. Paneliści zgodzili się, że obecny model ochrony zdrowia w Polsce nie wystarcza, jeśli nie zostanie wsparty działaniami prewencyjnymi i strukturalnymi zmianami w dostępie do zdrowej, nieprzetworzonej żywności.
Zidentyfikowano kilka kluczowych obszarów:
1. Systemowe nierówności zdrowotne
Zdrowie nie jest jedynie efektem indywidualnych decyzji, ale odzwierciedla uwarunkowania klasowe, płciowe, terytorialne i środowiskowe. Bez uwzględnienia tych czynników trudno mówić o rzeczywistej polityce zdrowotnej.
2. Edukacja jako podstawa zmiany
Zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych – brakuje systemowej edukacji żywieniowej. Tadeusz Pomianek pokazał na przykładzie uczelni, jak można ją integrować z polityką instytucjonalną.
3. Rola kobiet i opiekunów
Wypowiedź Marzeny Wichniarz unaoczniła, jak wiele pracy opiekuńczej i odpowiedzialności za zdrowie dzieci spoczywa dziś na barkach kobiet – bez odpowiedniego wsparcia i uznania.
4. Lokalne rolnictwo jako infrastruktura zdrowia
Damian Micyk przypomniał, że zdrowie zaczyna się w glebie. Brak powiązań między lokalnymi rolnikami a instytucjami publicznymi (szkoły, szpitale) to zmarnowana szansa na budowanie lokalnej odporności zdrowotnej.
5. Instytucje nadzoru i bezpieczeństwo żywności
Stanisław Maksymowicz podkreślił wagę instytucji takich jak Inspekcja Sanitarna, których cicha praca stanowi fundament zdrowia publicznego – i których potencjał jest dziś niedoceniany.
6. Zdrowie w perspektywie długofalowej
Zarówno prowadzący panel, jak i uczestnicy wskazywali, że zdrowie powinno być traktowane jako inwestycja zbiorowa, a nie prywatna odpowiedzialność jednostek. Wymaga to zmiany logiki polityk publicznych: od interwencji do prewencji, od rynku do wspólnoty.
Całość dyskusji prowadziła do wniosku, że polityki żywnościowe muszą obejmować także kwestie zdrowotne, a nie ograniczać się do produkcji i dystrybucji. Miasta, szkoły, szpitale i uczelnie mogą być ważnymi aktorami zmiany – o ile zyskają realne narzędzia i wsparcie instytucjonalne.
Zapis transmisji z Kongresu na kanale CoopTech Hub
Fotorelacja | 2025
Fot. Piotr Kruszak
Śniadanie prasowe i wizyta na Spółdzielczej Farmie MOST - 6 czerwca
Panelistki i paneliści | 2025
Przyjemska-Grzesik
Perowicz
Sobiesiak-Penszko
Zbigniew Karaczun
Tadeusz Pomianek,
prof. WSIiZ
Organizatorzy | 2025
Partnerzy wydarzenia | 2025
Patronaty | 2025
Patronat honorowy
Prezydenta Miasta Włocławka
Krzysztofa Kukuckiego
Patronat honorowy
Prezydenta Miasta Wrocławia
Jacka Sutryka
Patronat honorowy
Prezydenta Miasta Krakowa
Aleksandra Miszalskiego
Prezydenta Miasta Krakowa
Aleksandra Miszalskiego
Patronat honorowy
Burmistrza Grodziska Mazowieckiego
Tomasza Krupskiego
Patronaty medialne | 2025
Biuletyn Producenta Pieczarek
Miasta dla Suwerenności Żywnościowej © 2026 | Regulamin